Cymorth gan bawb

Mae natur o dan bwysau. Mae lledaeniad trefi a ffyrdd yn dinistrio llawer o gynefinoedd, tra bod gwrychoedd a dolydd yn diflannu o gefn gwlad. Mae hyn yn golygu bod cadwyni bwyd yn cael eu dinistrio a llai o fywyd gwyllt, ond mae dulliau syml yn bodoli i’ch galluogi chi i helpu i adennill y cydbwysedd.

Creu eich gwarchodfa natur fechan eich hun

Gall eich ysgol neu eich gardd fod yn warchodfa natur fechan.  Ni fyddwch angen llawer o le.  Y cwbl sydd ei angen yw neilltuo ychydig o le ar gyfer bywyd gwyllt.  Cofiwch sicrhau caniatâd oedolion yn gyntaf.  Dyma rai syniadau: 

• Creu twr o foncyffion. Mae boncyffion sy’n pydru yn berffaith ar gyfer anifeiliaid sy’n tyllu, fel larfâu chwilod, a dadelfenyddion fel pryfed lludw. Gallant hefyd fod yn gartref i greaduriaid y ddaear fel y broga a’r cantroed. 
• Gadewch lain yn wyllt. Peidiwch â chael gwared â’ch holl chwyn gardd. Mae planhigion gwyllt yn darparu bwyd ar gyfer llawer o anifeiliaid – o’r nico (sy’n bwyta hadau’r ysgall) i’r glöyn byw y paun (mae eu lindys yn bwyta danadl poethion).  
• Cofiwch fwydo’r adar. Gallwch greu ffynhonnell o fwyd wedi i fwyd naturiol yr adar ddiflannu o gefn gwlad. Rhowch gynnig ar fwyd ynni-uchel fel hadau blodau’r haul neu deisenni braster. Nid ydych angen gardd; gallwch osod bwydwyr ar ffenestri. Bydd adar yn siwr o ddod o hyd iddynt! Cofiwch feddwl hefyd faint o adar ac anifeiliaid y gallwch eu denu drwy fwydo i mewn i wahanol lefelau yn eich cadwyni bwyd. 
• Cloddio pwll. Mae pyllau (os oes gennych le iddynt) yn cyflwyno gwe fwyd tanddwr cyfan i ecosystem eich gardd. Maent hefyd yn darparu dwr yfed i adar, ac yn denu rhywogaethau newydd fel y llyffant, y gwas y neidr a’r crëyr glas.  
• Rheoli cathod. Nid yw cathod yn rhan naturiol o’r gadwyn fwyd. Ni a’u cyflwynodd, ac erbyn hyn nid yw ein bywyd gwyllt yn gallu dygymod â hwy. Ceisiwch gyfyngu ar reddf hela naturiol eich cath: cofiwch leoli bwydwyr adar lle nad oes modd iddi eu cyrraedd; cadwch eich cath yn y ty yn ystod y gwanwyn (adeg cywion); a pheidiwch â gadael iddi fynd allan gyda’r gwyll.  

Mae llawer o syniadau am ddulliau i helpu bywyd gwyllt yng nghynllun Gweithredu dros Fywyd Gwyllt yr RSPB.  Defnyddiwch y cyswllt ar y dudalen hon i gael mwy o wybodaeth.

Baeddu’ch dwylo

Mae cyrff cadwraeth yn gweithio i adfer cydbwysedd byd natur. Maent yn mynd i’r afael â gorchwylion fel torri planhigion estron, cloddio pyllau a phlannu coed brodorol. Chwiliwch am un yn eich ardal chi, yna ymunwch ac ewch ati i faeddu’ch dwylo!

© 2007 The Royal Society for the Protection of Birds. Registered charity no. 207076
Privacy and Accessibility. Unless otherwise stated, all text copyright RSPB.
Illustrations copyright Andy Hamilton
Boy putting plants in pond - Chris Gomersall (rspb-images.com, Ref: 7210070_00073_002)