Does dim byd yn debyg i 'gytref'

Deio Gruffydd

Wednesday 2 September 2020

Arctic tern sitting in long grass

Gadawodd cytref fwyaf y DU o fôr-wenoliaid y Gogledd Ynysoedd y Moelrhoniaid eleni oherwydd aflonyddwch.

English version available here

Fodd bynnag, cofnodwyd bod rhai o’r adar hyn yn nythu mewn cytrefi môr-wenoliaid eraill drwy Gymru, Lloegr ac Iwerddon, sy’n cadarnhau’r pwysigrwydd o gael safleoedd nythu diogel eraill.

Mae Ynysoedd y Moelrhoniaid, sy’n grŵp o ynysoedd creigiog oddi ar arfordir Ynys Môn, yng Ngogledd Cymru yn cefnogi amrywiaeth o adar y môr sy’n nythu, fel palod, gwylanod y penwaig, môr-wenoliaid cyffredin ac yn ystod y blynyddoedd diweddar, môr-wenoliaid gwridog. Yn ogystal, mae’n gartref i gytref fwyaf y DU o fôr-wenoliaid y Gogledd, gyda 2,814 o barau bridio wedi cael eu cofnodi yn 2019.

Trinity House yw perchennog yr ynysoedd ac yn ystod yr haf, mae wardeniaid RSPB Cymru yn byw yn y goleudy er mwyn gwarchod a monitro’r ymgynulliad o adar môr. Mae bodolaeth Prosiect LIFE sy’n cael ei gyllido gan yr UE wedi helpu i wella eu hisadeiledd ac ymestyn y cyfnod wardeinio. Yng ngoleuni pandemig Covid-19, nid oedd wardeinio yn bosibl eleni, ac yn absenoldeb presenoldeb dynol ar yr ynys, daeth hebog tramor anaeddfed i fyw ar yr ynysoedd, gan achosi i’r môr-wenoliaid adael y safle. Fel arfer, byddai presenoldeb pobl ar yr ynys wedi rhwystro’r hebogiaid tramor rhag clwydo ar yr ynysoedd – rhywbeth na wnaiff y môr-wenoliaid ei oddef.

Yn ffodus, bu modrwywyr trwyddedig Ymddiriedolaeth Adareg Prydain (BTO) yn marcio gyda lliw canran fechan bob blwyddyn o fôr-wenoliaid sy’n nythu fel rhan o brosiect Ailddal Oedolion ar gyfer Goroesiad (RAS). Mae hyn yn golygu rhoi côd unigryw ar bob aderyn sy’n galluogi aelodau o’r cyhoedd adrodd am eu lleoliadau a helpu i ddeall symudiadau’r môr-wenoliaid yn well ar ôl iddyn nhw adael Ynysoedd y Moelrhoniaid.
Gerllaw, ar Warchodfa Natur Lagŵn Cemlyn, a reolir gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru, ac ar safle arall yng Nghymru, gwelwyd cynnydd o 1,000 o barau bridio rhyngddyn nhw, ac o ganlyniad i brosiect RAS, bu’n bosibl profi bod rhai o’r adar hyn wedi dod o Ynysoedd y Moelrhoniaid. Yn ychwanegol, rydym wedi darganfod bod môr-wennol gyffredin o Ynysoedd y Moelrhoniaid wedi bod yn bridio yn RSPB Hodbarrow yn Lloegr, ac mae môr-wennol y Gogledd wedi cael ei gweld ar Ynys Dalkey (a reolir gan BirdWatch Iwerddon a Chyngor Sir Dún Laoghaire-Rathdown) yn yr Iwerddon.

Mae’r ffigyrau hyn ac ailweld yr adar a farciwyd yn profi bod y môr-wenoliaid sy’n nythu ym Môr Iwerddon yn rhan o un fetaboblogaeth fawr a bod cydweithrediad rhyngwladol yn hanfodol os ydym ni eisiau i’r rhywogaethau hyn ffynnu. Mae môr-wenoliaid cyffredin a môr-wenoliaid y Gogledd yn wynebu llawer o bwysau a bygythiadau. Fodd bynnag, gyda sefydliadau cadwraeth yn gwarchod safleoedd y fôr-wennol yn yr ardal hon, pe byddai cytref yn dymchwel, yna mae gan fôr-wenoliaid ardaloedd nythu diogel eraill i ddewis nythu ynddyn nhw.

Dywedodd Ian Sims, Warden Gwlyptiroedd Gogledd Cymru yr RSPB:

‘Roedd yn drychinebus gweld Ynysoedd y Moelrhoniaid yn wag eleni, ac felly mae’n galonogol iawn gwybod bod cyfran fawr o’r môr-wenoliaid wedi bod yn gallu defnyddio’r rhwydwaith o gytrefi a reolir yn dda o gwmpas Môr Iwerddon i roi ail gyfle iddyn nhw i fagu rhai bach y tymor hwn.’

Yn y dyfodol, pe baech chi’n gweld Môr-wennnol y Gogledd wedi’i modrwyo gyda modrwy liw, cysylltwch os gwelwch yn dda â chydlynydd prosiect y BTO (sg.dodd@yahoo.com) neu www.ring.ac oherwydd y bydd y wybodaeth hon yn parhau i wella dealltwriaeth y cadwraethwyr ynglŷn â metaboblogaeth Môr Iwerddon.

Diwedd

Nodiadau i’r golygydd

  1. Mae Prosiect Adfer LIFE y Fôr-wennnol Wridog yn cael ei gefnogi gan offeryn ariannol LIFE yr Undeb Ewropeaidd, mewn partneriaeth â’r RSPB, BirdWatch Iwerddon ac Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru.  Mae’r prosiect pum mlynedd hwn (2015-2020) yn canolbwyntio ar wella amodau bridio mewn tri o gyftrefi yn yr Iwerddon a’r DU, tra’n gwella cyn-gytrefi y Fôr-wennnol Wridog hefyd, mewn paraotad ar gyfer y posibilrwydd o ehangu.  Gan fod Môr-wenoliaid Gwridog fel arfer yn bridio ochr yn ochr ag o leiaf ag un rhywogaeth arall o fôr-wenoliaid, mae’n hanfodol gwella amodau bridio ar gyfer môr-wenoliaid cyffredin, môr-wenoliaid y Gogledd a môr-wenoliaid Pigddu yn eu cyn-safleoedd nythu.  Er mwyn cael rhagor o wybodaeth, ewch i roseatetern.org

Last Updated: Friday 4 September 2020

Tagged with: Country: Wales Topic: Arctic tern Topic: Anglesey Topic: Welsh Topic: Wales