Garan urddasol o Gymru yn hedfan unwaith eto ar ôl saib o bedwar can mlynedd

Daniel Jenkins-Jones

Thursday 6 October 2016

Am y tro cyntaf ers 400 mlynedd mae garan a aned yng Nghymru wedi hedfan uwchben Cymru unwaith eto.

Bu pâr o'r adar gwlyptir ysblennydd hyn yn nythu ar Wastadeddau Gwent eleni, gan fagu un cyw yn llwyddiannus a hedfanodd am y tro cyntaf ym mis Awst.

Mae'r adar yn tarddu o gynllun ailgyflwyno Prosiect Mawr y Garan1 a ryddhaodd 93 garan a fagwyd â llaw rhwng 2010 a 2014 ar Wastadeddau Gwlad yr Haf ac ardal y Rhostiroedd yng Ngwarchodfa RSPB4 West Sedgemoor yng Ngwlad yr Haf2.

Gyda thaldra o 4 troedfedd, mae'r aderyn llwyd, gosgeiddig hwn gyda gwddf hir, cain a thimpan crwm tebyg i gynffon ar ogwydd, yn olygfa syfrdanol a gellir clywed ei alwad dwfn soniarus o bellter o dros dair milltir.

Dywedodd Damon Bridge, rheolwr Prosiect Mawr y Garan yr RSPB: "Bu farw'r adar rhyfeddol yma drwy'r DU rhywbryd yn y 1600au, ar ôl bod yn ffefryn ar y bwrdd bwyd canoloesol. Mae'u gweld nhw wedi dychwelyd i'w hen gynefinoedd yn tynnu sylw at y pwysigrwydd o warchod ein gwlyptiroedd."

Mae garanod angen ardaloedd gwlyb, diarffordd, tawel iawn i fridio a darparodd ardal ar Wastadeddau Gwent7 y gymysgfa gywir o safle nythu diarffordd a chynefin tawel yn llawn bwyd i fagu'r pâr hwn, a fydd bron yn sicr o ddychwelyd i fridio yno eto'r flwyddyn nesaf.

Dywedodd Richard Archer, swyddog cadwraeth yr RSPB ar gyfer Gwastadeddau Gwlad yr Haf ac Aber Afon Hafren: "Er bod y rhan fwyaf o'r adar sydd wedi cael eu rhyddhau wedi cyrraedd oed bridio nawr, un o dri yw'r pâr hwn o Gymru sydd wedi magu rhai ifanc yn llwyddiannus eleni, ac felly maen nhw'n hanfodol i lwyddiant hirdymor y prosiect. Gallai garanod wneud yn dda ar rannau o Wastadeddau Gwent os yw'r cynefin yn cael ei adfer i'r hyn a fu".

Mae'r rhieni yn cael eu hadnabod fel Lofty a Gibble ac mae'r cyw a fagwyd wedi cael ei alw'n Garan. Mae pob un o'r tri wedi dychwelyd i Wlad yr Haf lle maen nhw'n debygol o dreulio'r gaeaf gyda haid gynyddol o oddeutu 60 aderyn.

Er hynny, ar ôl magu cyw yn llwyddiannus ar Wastadeddau Gwent, mae siawns dda y byddan nhw'n dychwelyd i fridio yno eto'r flwyddyn nesaf.

Magwyd un pâr yn llwyddiannus yng Ngwlad yr Haf a magwyd un arall yn Wiltshire eleni. Ar hyn o bryd, poblogaeth y garan wyllt yn y DU yw oddeutu 160, tua hanner o'r prosiect ailgyflwyno a hanner o ailgytrefu naturiol a fu'n digwydd yn nwyrain y wlad ers diwedd y 1970au.

Cafodd Prosiect Mawr y Garan ei gyllido gan Gwmni Amgylcheddol Viridor Credits6 gan ddefnyddio arbenigedd yr RSPB, Ymddiriedolaeth Adar y Gwlyptir3 ac Ymddiriedolaeth Cadwraeth Pensthorpe5.

Ewch i www.thegreatcraneproject.org.uk er mwyn darganfod mwy am y prosiect a lle i weld garanod yn y gwyllt.

1. Partneriaeth rhwng Ymddiriedolaeth Adar y Gwlyptir, yr RSPB ac Ymddiriedolaeth Cadwraeth Pensthorpe yw Prosiect Mawr y Garan, gyda chyllid sylweddol gan Gwmni Amgylcheddol Viridor Credits. Ein nod yw adfer poblogaethau iach o aranod gwyllt drwy'r DU, fel bod pobl yn gallu cael profiad o'r adar hardd hyn unwaith eto.

2. Er mwyn cael mwy o wybodaeth am y prosiect a diweddariadau rheolaidd, ewch i http://www.thegreatcraneproject.org.uk

3. Prif sefydliad cadwraeth y DU yw'r YAG sy'n arbed gwlyptiroedd ar gyfer bywyd gwyllt a phobl drwy'r byd. Gyda thros 60 mlynedd o brofiad mewn cadwraeth gwlyptiroedd, mae YAG wedi ymrwymo i warchod gwlyptiroedd a phawb sy'n dibynnu arnyn nhw i oroesi. Mae YGA yn rhedeg naw o ganolfannau gwlyptiroedd ar gyfer ymwelwyr yn y DU ac mae'n rheoli 2,000 hectar, yn cynnwys saith o Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA), un Ardal o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (AoDdGA), chwech o Ardaloedd Gwarchodaeth Arbennig (AGA), rhan o un Warchodfa Natur Forol a chwech o safleoedd Ramsar, gan gefnogi dros 200,000 o adar dwr. Mae'r arbenigedd eang o fagu gyda llaw sydd gan fagwyr adar yr YAG yn rhan hanfodol o Brosiect Mawr y Garan.

4. Elusen gadwraeth bywyd gwyllt fwyaf yn Ewrop yw'r RSPB. Mae'r Gymdeithas yn rheoli dros 200 o warchodfeydd natur yn y DU ac mae wedi bod ynghlwm ag ailgyflwyno barcutiaid coch, eryrod môr, rhegennod yr yd a breision Ffrainc, ynghyd â phartneriaid eraill, i rannu o'r DU. Mae gan yr RSPB 3 gwarchodfa natur y mae'n eu rheoli ac maen nhw'n ymestyn dros 900 hectar yng Ngwlad yr Haf, yn West Sedgemoor, Greylake a Ham Wall.

5. Elusen yn Swydd Norfolk yw Ymddiriedolaeth Pensthorpe sydd wedi bod yn gweithio gyda garanod Ewrasia am dros ddegawd ac mae ganddi boblogaeth fechan o aranod gwyllt sydd eisoes yn defnyddio'i warchodfa 500 acer yn Nyffryn Wensum. Mae'i harbenigedd o fagu adar a thracio lloeren yn rhan hanfodol o Brosiect Mawr y Garan.

6. Mae Cwmni Amgylcheddol Viridor yn dosbarthu cyllid drwy'r Gronfa Cymunedau Tirlenwi. Mae cyllid ar gael ar gyfer prosiectau cymunedol ac amgylcheddol o fewn 10 milltir (rhoddir blaenoriaeth i brosiectau o fewn pum milltir) i safle Tirlenwi Rheoli Gwastraff Viridor. Ers 1996, mae Viridor Credits wedi cyfrannu dros £70m at dros fil o brosiectau drwy'r DU.

7. Gwastadeddau Gwent yw un o'r ardaloedd mwyaf o systemau corsydd pori a rhewynau (ffos ddraenio) sydd wedi goroesi ym Mhrydain. Yn ardal eang o wlyptir sy'n cael ei ffermio, mae Gwastadeddau Gwent yn gartref i nifer fawr o rywogaethau gwlyptir. Mae'r ardal gyfan wedi cael ei dynodi o dan gyfres o Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) cyfagos.

Last Updated: Tuesday 28 August 2018

Tagged with: Country: Wales Topic: Conservation