Gobeithion uchel i foda tinwyn anturus

Wednesday 17 February 2021

Mae boda tinwyn sydd wedi’i geni yn Eryri o’r enw Bomber, wedi mynd tu hwn i unrhyw ddisgwyliadau trwy hedfan bron i 1,000 milltir o Gymru i Sbaen - ddwywaith.

English version available here.

  • Mae gwyddonwyr yr RSPB wedi gwneud y darganfyddiad diolch i dechnoleg arloesol tagio-lloeren
  • Y gobeithio’n nawr yw y bydd Bomber yn dychwelyd i Gymru i nythu yn y misoedd nesaf

Mae boda tinwyn o’r enw Bomber wedi herio disgwyliadau trwy gwblhau taith o bron i 1000 milltir o ogledd Cymru i ogledd Sbaen, lle mae hi wedi treulio’r ddau aeaf diwethaf.

Gosodwyd dyfais tagio-lloeren ar yr aderyn ifanc, a wnaeth ddeor ar y Migneint, Eryri yn 2019, tra roedd hi'n dal yn y nyth. Mae hyn wedi caniatáu i wyddonwyr yr RSPB ddilyn ei thaith anhygoel, a aeth â hi ar draws y Sianel o Loegr i Ffrainc cyn mynd ymlaen i ranbarth Navarra yng ngogledd Sbaen yn 2019, lle treuliodd ei gaeaf cyntaf.

Y gwanwyn canlynol, hedfanodd Bomber adref i Gymru, gan ymgartrefu ym mynyddoedd Carneddau, tua 25 milltir o'r man lle’r oedd wedi deor. Nid yw pob boda tinwyn yn bridio yn eu blwyddyn gyntaf. Fodd bynnag, parodd Bomber ag oedolyn gwrywaidd, ond yn anffodus ni oroesodd unrhyw un o'u cywion.

Er bod y rhan fwyaf o fodaod tinwyn benywaidd yn dueddol o aros yn agos at adref ar hyd eu hoes, ar 3 Tachwedd 2020 roedd y teithiwr yma’n symud eto, ac roedd yn ôl yn ei thiriogaeth aeaf erbyn 18 Tachwedd. Roedd hi wedi teithio dros 1,000 milltir mewn ychydig dros bythefnos.

Mae’r boda tinwyn yn aderyn ysglyfaethus prin, gwarchodedig sy'n bridio yn ardaloedd ucheldiroedd y DU. Mae'r gwrywod yn llwyd gyda blaenau adenydd duon ac mae’r benywod yn lliw brown a hufen. Yn ystod eu tymor bridio, mae’r gwrywod yn perfformio symudiadau acrobatig trawiadol, sef arddangosfeydd cwrteisi a elwir yn ‘ddawnsio awyr’ (skydancing).

Mae eu poblogaeth wedi lleihau yn ystod y degawdau diwethaf, yn bennaf oherwydd erledigaeth gan bobl. Dangosodd arolwg yn 2016 fod 35 pâr tiriogaethol yng Nghymru, sy’n ostyngiad o 39% ers 2010.

Dywedodd Niall Owen, Swyddog Ymchwiliadau Cynorthwyol yr RSPB:

“I ddechrau, roeddem yn credu bod y rhan fwyaf o'r bodaod tinwyn sydd wedi'u tagio yn aros yn ucheldiroedd y DU trwy gydol y flwyddyn. Fodd bynnag, daeth yn amlwg bod tua 10% o adar yn croesi Sianel Lloegr am y gaeaf, gan amlaf hefo’r bwriad o fynd i Ffrainc neu Sbaen. Dim ond yn ddiweddar mae’r adar sydd wedi cael eu tagio gan yr RSPB wedi dechrau dod yn ôl i’r DU.

 “Mae stori Bomber hyd yn oed yn fwy rhyfeddol, oherwydd nid yw’r mwyafrif o fodaod tinwyn yn tueddu i grwydro ymhell o’r man lle maent yn deor. Mae'n anhygoel sut mae'r adar hyn yn canfod eu ffordd yn ôl i'r un fan a'r lle, bron i 1000 milltir i ffwrdd, gyda'r fath gywirdeb. Mae sut yn union maen nhw'n llwyddo i wneud hyn yn parhau i fod yn ddirgelwch.”

Mae'r RSPB yn obeithiol y bydd Bomber yn dychwelyd i Gymru yn ystod y misoedd nesaf ac yn nythu unwaith eto, ac yn anfon cenhedlaeth anturus newydd allan i'r byd.

DIWEDD

Tagged with: Country: Wales Topic: Birds Topic: Conservation Topic: Migration Topic: Wales Topic: Birds of prey Topic: Science Topic: Wales