Moment hanesyddol wrth i deloriaid Savi nythu yng Nghymru

Deio Gruffydd

Thursday 15 August 2019

Mae 25 mlynedd o adfer gwlyptiroedd ar Ynys Môn wedi arwain at y teloriaid Savi i nythu yng ngwarchodfa natur RSPB Cors Ddyga. Dyma’r bywyd gwyllt diweddaraf i sefydlu cartref yma.

English version available here.

Am y tro cyntaf yng Nghymru, mae pâr o deloriaid Savi wedi nythu ar warchodfa RSPB Cors Ddyga ar Ynys Môn.

Yn dilyn darganfod un telor Savi gwrywaidd, a gafodd ei weld gan y warden Ken Maurice ar 14 Mehefin, gwelwyd ail aderyn fis yn ddiweddarach. Bu gwirfoddolwyr yn cadw llygad barcud, gan fod yn dyst i ymddygiad (cludo bwyd i nyth cuddiedig) a gadarnhaodd fod yr adar yn bridio.

Mae teloriaid Savi, sy'n adnabyddus am eu tril hir, byrlymus sy'n cario ar draws gwelyau cyrs, yn ymwelwyr prin iawn, gyda dim ond wyth wedi cael eu gweld yng Nghymru o’r blaen, gan gynnwys un yn RSPB Cors Ddyga yn ôl ym 1999. Er eu bod yn gyffredin yn ne Ewrop, maen nhw ar derfyn eithaf eu hystod (range) yma. Mae'r mwyafrif o gofnodion yn ymwneud â gwrywod sy’n canu sydd yn aros am ychydig ddyddiau’n unig, sy'n golygu bod y nythu yn ganlyniad cyffrous i'r staff, gwirfoddolwyr a gwylwyr adar ar y warchodfa.

Mae'r nythu yma’n yn dilyn sefydliad llwyddiannus o rywogaethau prin eraill ar y warchodfa. Mae adar y bwn, adar swil sy'n enwog am eu patrwm plu cryptig a'u galwad ‘booming’, ynghyd â boda’r gwerni, wedi nythu unwaith eto ar y warchodfa am y bedwaredd flwyddyn yn olynol. Cyn 2016, nid oedd y naill rywogaeth na'r llall wedi nythu yng Nghymru ers degawdau.

Dywedodd Rheolwr Safle RSPB Cors Ddyga, Ian Hawkins:
“Rydyn ni wrth ein boddau i gadarnhau bod y pâr cyntaf o deloriaid Savi yn nythu yma ar y warchodfa. Mae'n dangos bod yr holl waith rydyn ni wedi'i wneud i adfer cynefinoedd y gwlyptir wedi talu ar ei ganfed ac mae'n saff dweud bod Cors Ddyga yn le o bwysigrwydd cenedlaethol i natur. Gobeithio y bydd ein gwaith yn denu rhywogaethau newydd wrth i’w ardaloedd bridio symud tua’r gogledd ac i’r gorllewin mewn ymateb i newid yn yr hinsawdd.”

Ers 1994, mae wardeiniaid a gwirfoddolwyr RSPB Cymru wedi bod yn adfer y gwlyptiroedd yn Nyffryn Cefni, gan greu brithwaith o wlâu cyrs, glaswelltir gwlyb a choetir gwlyb. O ganlyniad, mae RSPB Cors Ddyga bellach yn gartref i amrywiaeth o rywogaethau gwlyptir gan gynnwys troellwyr bach, rhegennod dŵr a pelenllys gronynnog; rhedynen fach sy'n byw mewn ardaloedd mwdlyd lle mae da byw yn pori. Mae'r safle hefyd yn cynnwys y boblogaeth fwyaf o gornchwiglod ar Ynys Môn, gyda 71 pâr wedi nythu yno yn 2019.

Ychwanegodd Hawkins:
“Diolch i arian gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol a Chronfa Gweithredu Bioamrywiaeth WREN, rydym wedi gallu gosod llifddorau sy'n dal y dŵr yn y gwelyau cyrs, gan wella ansawdd y cynefin â’r amrywiaeth o bryfed yn y gwlyptir. Mae’r cyllid hefyd wedi ein galluogi i greu llwybr ymwelwyr newydd ar y warchodfa, lle mae’n bosib gweld a chlywed y telor Savi gwrywaidd yn rheolaidd."

DIWEDD

1. Yr RSPB yw elusen gadwraeth natur fwyaf y DU, ac mae hi’n ysbrydoli pawb i roi cartref i fyd natur. Ynghyd â’n partneriaid, rydym yn gwarchod adar a bywyd gwyllt mewn perygl fel bod ein trefi, ein harfordir a’n cefn gwlad unwaith eto’n llawn o fywyd gwyllt. Mae gennym ran arweiniol o fewn BirdLife International, partneriaeth fyd-eang o gyrff cadwraeth byd natur.

2. Mae’r telor Savi yn aderyn prin i’r DU, gyda chyfartaledd o ddim ond pedwar ohonynt yn cael eu gweld pob blwyddyn. Dim ond un pâr sydd wedi nythu (a gadarnhawyd) yn y DU o’r blaen, yn sir Sussex.

3. Mae gan deloriaid Savi gwrywaidd dril hir, bywiog sy’n cludo ar draws gwelyau cyrs, a dyna fel arfer yw’r unig gliw o’u presenoldeb, felly mae’n anarferol cadarnhau bod pâr wedi nythu.

4. Ar gyfartaledd, mae pedwar telor Savi yn cael eu gweld yn y DU bob blwyddyn, o gymharu ag uchafbwynt o 30 o wrywod tiriogaethol ar ddiwedd y 1970au (-72% mewn 25 mlynedd).

5. Mae RSPB Cors Ddyga yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSI), un o ddim ond tri yng Nghymru sydd wedi'u dynodi oherwydd eu cyfoeth mewn infertebratau dyfrol, fel gweision y neidr a chwilod dŵr.

6. Credit i’r llun banner: Steve Culley

Last Updated: Thursday 15 August 2019

Tagged with: Country: Wales Country: Wales Topic: Birds Topic: Conservation Topic: Savi's warbler Topic: Wetland