Dewiswch iaith: Cymraeg English
Illustration of swift over a scenic mountain and river

Antur gwenoliaid du

O safanau a fforestydd Affrica i drefi a dinasoedd y DU - ac yn ôl eto - mae gwenoliaid du yn cyflawni un o deithiau mwyaf anhygoel natur.

A map of the swift's flight path from the Sahara to the UK

Mae llwybr mudo ein gwenoliaid du yn antur fawr o ddwyrain Affrica, yr holl ffordd i’r DU ac yn ôl eto. Mae’r daith hon yn rhan o lwybr hedfan sy’n cael ei ddefnyddio gan filiynau o adar bob blwyddyn, gan gynnwys rhywogaethau mudo cyfarwydd eraill, fel gwenoliaid a’r gog. Ond mae gwenoliaid du yn arbennig. Nid yn unig ydyn nhw’n cyflawni’r daith heb lanio o gwbl, maent hefyd yn teithio’n gyflym dros ben, gan hedfan ar gyflymder o bron 70 mya.

Er gwaethaf y talentau hyn, mae ein gwenoliaid du mewn perygl. Mae’r RSPB yn gweithio’n galed i’w hamddiffyn, a gallwch chi helpu hefyd! Dysgwch ragor wrth i chi ddilyn y wennol ddu ar ei thaith.

Illustration of a swift flying over rainforest

Fforest Law Gola, Gorllewin Affrica

Scenes of Gola rainforest trees

3,400 milltir i fynd

 

Wrth i’r haul fachlud yn araf deg ar y gorwel ar noson laith yn Fforest Law Gola, ar y ffin rhwng Sierra Leone/Liberia, gweler siâp llyfn du yn gwibio drwy’r awyr: gwennol ddu. Mae hi wedi treulio’r gaeaf yn yr awyr dros safanau a choetiroedd de-ddwyrain Affrica, ac mae hi bellach ar ei ffordd tua’r gogledd. Oddi tani, mae afonfeirch pygmy yn cuddio mewn pyllau, mae eliffantod fforest prin yn gwthio eu ffordd drwy’r llystyfiant dwys ac mae mwncïod yn paratoi i noswylio yn eu nythod deiliog dros nos. Mae’r lle yn llawn bywyd, ond mae dan fygythiad, a gall ei ddifrod arwain at ganlyniadau difrifol inni i gyd.


Fforest Law Gola yw un o’r lleoedd pwysicaf i fywyd gwyllt ar y blaned, ond mae’n diflannu. Cafodd ardal o fforest dros ddwywaith maint Cymru ei dinistrio yma rhwng 2010 a 2018, yn bennaf er mwyn tyfu cnydau masnachol megis coco. Mae gan hyn oblygiadau anferthol i fywyd gwyllt yn yr ardal, a hinsawdd y byd hefyd.

Swift flying over the Iberian peninsula

Gorllewin Affrica i Ewrop

1,000 milltir i fynd

 

Ar ôl cael eu gwynt atyn nhw yn Fforestydd Guinea, mae ein gwenoliaid du yn mynd tua’r gogledd, gan groesi gorllewin y Sahara, a gadael Affrica ac Afonydd Gibraltar a chyrraedd Ewrop. Mae gwenoliaid du fel hi wedi bod yn cyflawni’r daith hon ers cenedlaethau, ac yn yr amser hwnnw mae llawer o’r dirwedd Ewropeaidd wedi newid y tu hwnt i’w dealltwriaeth. Ers talwm, roedd cymysgedd o goetiroedd, dolydd a gwlypdiroedd, nawr mae ffyrdd, adeiladau ac aceri o goncrit. Mae natur yn cael ei dinistrio ar raddfa fawr iawn, gan wneud y daith hir ac anodd i’r gwenoliaid du a'r adar mudo eraill hyd yn oed yn anos. Heb leoedd diogel i ymlacio a chael egni ar hyd y daith, ni fydd llawer o adar yn cyrraedd yn ôl i’w mannau nythu i fridio’n llwyddiannus.

 

 

Yn 2021, cafodd gwenoliaid du eu hychwanegu at restr y DU o’r adar mwyaf mewn perygl, sy’n golygu bod diogelu mannau stopio ar hyd y daith yn hanfodol er mwyn iddynt oroesi. Mae llawer o’r mannau pwysig hyn eisoes dan fygythiad, megis Aber Tagus ym Mhortiwgal, lle mae cynlluniau ar waith i adeiladu maes awyr, gan roi miloedd o adar mudo mewn perygl. Mae hyn yn cynnwys adar o boblogaeth fridio bychan y DU o rostogion cynffonddu, sydd dan fygythiad.

 

Drwy lwc, mae ein gwennol ddu yn dod o hyd i bryfaid sy’n hedfan, ac yn llawn egni ac wedi’i sbarduno, mae hi’n parhau â’i thaith i’r DU.

A swift flying over dover cliffs

Yn ôl i’r DU

A swift flying up into a swift brick, installed into the wall of a house

400 milltir i fynd

 

Ar ôl hedfan dros Iberia a Ffrainc, yn araf deg, daw clogwyni gwyn Dofr i’r amlwg wrth i’r wennol ddu groesi’r Sianel. Mae hi wedi cyrraedd y DU! Ond nid dyma yw diwedd y daith. Nawr, mae’n rhaid iddi ddod o hyd i le diogel i nythu a magu teulu. Cannoedd o flynyddoedd yn ôl, byddai wedi nythu mewn bylchau mewn cerrig neu goed. Nawr, mae hi’n hedfan yn isel ymysg toeau yn chwilio am fwlch bychan iawn, ond mae bob un lle y mae hi’n dod o hyd iddo wedi’i rwystro - toeau wedi’u hadfer, a soffitiau wedi’u cau. Os na allith hi a gwenoliaid du eraill ddod o hyd i leoedd i nythu a magu cywion, mae’n debygol y bydd eu poblogaeth sydd eisoes ar i lawr yn parhau i leihau.

Swift flying over Edinburgh

Caeredin, Yr Alban

An illustration of a swift on a nest

Wedi dyddiau o chwilio heb lwc, mae ein gwennol ddu yn dod o hyd i fwlch mewn wal tŷ. Mae hi’n troi’n gyflym cyn diflannu y tu mewn. Yn rhywle clud a gwrth-ddŵr, mae’r bwlch yn berffaith - mewn gwirionedd, cafodd ei ddylunio felly. Mae ein gwennol ddu lwcus wedi dod o hyd i fricsen gwenoliaid du arbennig a gafodd ei hychwanegu gan berchnogion y tŷ, i wneud y cartref yn fwy addas i fywyd gwyllt. Mae bocsys gwenoliaid du a brics gwenoliaid du yn gartrefi delfrydol, a gall rhai gyda’i gilydd ddechrau ar goloni gwenoliaid du.

 

Pum wythnos yn ddiweddarach, ac mae gan ein gwennol ddu ddau o gywion bach llwglyd i’w bwydo. Mae gwenoliaid du yn dal pryfaid a phryfaid cop bach iawn ar yr adain, gan eu casglu nhw mewn pêl yn eu cegau i fynd â nhw nôl i’w cywion. Gall y ‘peli protein’ hyn gynnwys o leiaf 500 o bryfaid! Ond mae degawdau o chwistrellu plaleiddiaid yn ein trefi a chefn gwlad wedi cael effaith fawr ar ein pryfaid. Rydyn ni’n ceisio dysgu a yw hyn wedi effeithio ar ein gwenoliaid du.

Illustration of a swift flying over West African plains

Caeredin, Yr Alban i Affrica, eto

Mae ein gwennol ddu yn treulio’r diwrnod yn chwilio ac yn y pen draw mae’n cyrraedd yn ôl yn y nyth gyda digon o bryfaid bach sy’n hedfan i lenwi’r goden siâp balŵn yn ei chorn gwddf. Mae ei chywion yn ymladd am sylw, gan obeithio bod yr un cyntaf i gael bwyd. Os gall y wennol ddu ddod o hyd i ddigon o fwyd, bydd ei chywion yn barod i fudo i Affrica am y tro cyntaf. Unwaith y byddant yn yr awyr, ni fyddant yn glanio eto am ddwy neu dair blynedd, pan fyddan nhw’n cyflawni’r un daith yn ôl i’r DU, yn barod i fagu cywion eu hunain.

Swift in flight

Helpu i achub gwenoliaid duon wrth ichi siopa