Adroddiad newydd yn datgelu dirywiad yn adar coetir Cymru

Thursday 17 December 2020

Wood warbler Phylloscopus sibilatrix, perched on branch, with insects in beak to feed young in nearby nest, photograph taken as part of a long-term study of the habitat, ecology, & predation of these ground-nesting birds, Dartmoor, Devon, England,

Mae data newydd yn amlygu dirywiad hirdymor yn rhywogaethau adar coetir ar draws y DU.

English version available here

Mae rhai rhywogaethau coetir arbenigol wedi dirywio’n sylweddol, gan gynnwys titw’r helyg, y rhywogaeth a ddangosodd yr ail ddirywiad mwyaf ymhlith holl adar cyffredin ac eang y DU.
Adar tir amaeth yw pump o’r 10 rhywogaethau cyffredin ac eang a ddirywiodd fwyaf yng Nghymru.

Mae dosbarthiad a niferoedd adar yng Nghymru yn newid yn ddramatig, gyda’r dirywiad mewn llawer o rywogaethau yn destun pryder yn ôl adroddiad newydd.

Mae Sefyllfa Adar ym Mhrydain 2020 (SUKB) – y siop un stop ar gyfer holl ganlyniadau diweddar o arolygon adar ac astudiaethau monitro yn amlygu bod anffawd adar coetir yn parhau.

Mae mesurydd adar coetir y DU yn dangos dirywiad hirdymor o 27% ers yr 1970au cynnar, gyda gostyngiad o 7% dros y pum mlynedd diwethaf yn unig. Mae poblogaethau titw’r helyg wedi dirywio ar y fath raddfa ledled y DU fel mai dyma’r rhywogaeth a ddangosodd yr ail ddirywiad mwyaf o blith holl adar cyffredin ac eang y DU. Er mwyn gwella dealltwriaeth o gynefin titw’r helyg, mae gwirfoddolwyr yn cynnal arolwg ledled y wlad mewn partneriaeth â Chyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a Chymdeithas Adaryddol Cymru. 

Mae’r Arolwg Adar Magu (BBS) yn dangos bod y ji-binc a’r dryw eurben ymhlith y deg rhywogaeth sy’n dangos y gostyngiad mwyaf ymhlith mesurau’r arolwg. Mae’r maint y dirywiad a welwyd ymhlith poblogaethau rhywogaethau sy’n gysylltiedig â choetiroedd derw yng Nghymru, megis y gwybedog brith a thelor y coed, yn golygu eu bod bellach yn rhy brin i’r BBS eu monitor yng Nghymru.

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at bryderon ynghylch rhai rhywogaethau eraill hefyd. Mae niferoedd y frân goesgoch yng Nghymru, sy’n ffurfio tri chwarter cyfanswm y DU, wedi dirywio yn ogystal gan olygu na ddylem gymryd y rhywogaeth hon yn ganiataol. Gyda chyllid gan Cyfoeth Naturiol Cymru, yr RSPB ac arbenigwyr y frân goesgoch (o’r Cross & Stratford Chough Project), dadansoddodd 25 mlynedd o gofnodion o astudiaethau monitro nythod a modrwyo lliw a gynhaliwyd ar draws gogledd a chanolbarth Cymru a’r miloedd o frain coesgoch a welwyd gan ffermwyr, cerddwyr a gwylwyr adar. Dengys yr astudiaeth bod brain coesgoch mewn perygl: gostyngodd y nifer o gywion mewn nythod y gwyddys amdanynt o 25% rhwng 1994 a 2019, a gostyngodd nifer eu safleoedd nythu mewndirol o 72%.  

Bu dirywiad gofidus yn niferoedd y gylfinirod sy’n nythu yng Nghymru hefyd. Os yw’r gyfradd ddirywio bresennol yn parhau, mae gwaith gan BTO Cymru yn awgrymu y gallai gylfinirod sy’n bridio ddiflannu o Gymru o fewn yr 13 mlynedd nesaf oni chymerir camau sylweddol. Mae eu dirywiad cenedlaethol cyflym yn golygu bod y rhywogaeth bellach yn cael ei hystyried yn un o flaenoriaethau brys cadwraeth adar yng Nghymru. Mae’n ymddangos bod y dirywiad yn gysylltiedig â chyfuniad o golli cynefinoedd, rheoli cynefinoedd mewn ffyrdd anffafriol ac ysglyfaethu. Mae hyn wedi arwain at ostyngiad o bron 70% yn y niferoedd ers 1995, a chyfyngodd ei ystod o 50%.  

Dywedodd Julian Hughes, Pennaeth Rhywogaethau RSPB Cymru:

“Mae’r adroddiad hwn yn profi unwaith eto nod natur yng Nghymru a’r DU mewn argyfwng. Mae’r dirywiad parhaus mewn adar coetir a thir amaeth, gan gynnwys rhywogaethau eiconig fel y gylfinir a’r fran coesgoch yn frawychus. Mae dirywiad yn ansawdd cynefinoedd yn her fawr sy’n wynebu adar a bywyd gwyllt, ac mae’r ffaith y gallai’r gylfinir magu ddiflannu o Gymru mewn llai nag ugain mlynedd yn gofyn am gamau llym i newid y ffyrdd y caiff y dirwedd ei rheoli. Mae’r ymchwil tu ôl i’r dirywiad mewn brain coesgoch hefyd yn bryder gwirioneddol o ystyried pwysigrwydd cefn gwlad Cymru i’r adar hyn. 

“Mae llwyddiant parhaus barcutiaid coch yn profi y gellir cyflawni canlyniadau cadarnhaol gyda gwaith caled ac ymroddiad gan wirfoddolwyr a rheolwyr tir. Mae arnom angen ymdrech debyg gan y rhai sy’n gwneud penderfyniadau a ffermwyr i wyrdroi’r dirywiad enfawr mewn rhywogaethau tir amaeth yng Nghymru.”

Dywedodd Patrick Lindley, Uwch Adaregydd Cyfoeth Naturiol Cymru:

“Mewn ymateb i’r argyfwng natur mae adroddiad Sefyllfa Adar ym Mhrydain yn darparu cipolwg ar ‘iechyd’ ein hadar yng Nghymru a’r DU. Mae’r problemau sy’n wynebu adar, p’un a ydynt yn magu ai pheidio, yn broblemau sy’n wynebu ecosystemau cyfan. Mae’n hanfodol ein bod yn ailsefydlu rhwydweithiau ecolegol gwydn ledled Cymru i fod wrth galon cadwraeth byd natur.

“Mae gobaith i rai rhywogaethau. Mae llwyddiant diweddar adar y bwn sy’n magu, bodaon y gwerni a garanod yng Nghymru yn dangos yr hyn a ellir ei wneud trwy adfer ecosystemau ar y raddfa briodol. Mae rhywogaethau eraill yn ffynnu’n wael. Erbyn hyn, ystyrir mai’r gylfinir yw blaenoriaeth brys cadwraeth adar yng Nghymru a’r DU. Mae senarios wedi’u modelu yn rhagweld y gall gylfinir magu fod ar fin diflannu yng Nghymru yn y ddegawd nesaf. Mae’r cloc bellach yn tician. 

“Er y gall y dyfodol ymddangos yn llwm i rai adar, cydnabyddir fwyfwy bod ein hamgylcheddau naturiol yn bwysig nid yn unig i’w bioamrywiaeth ond hefyd o safbwynt yr amryw fuddion y mae natur yn ei gynnig i bobl. Yr her i ni gyd yw cyfleu’r buddion ehangach hyn i gymdeithas.”

Mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at ddirywiad parhaus adar tir amaeth ledled y DU. Mae pump o’r 10 rhywogaeth gyffredin ac eang sydd wedi dirywio fwyaf yng Nghymru yn adar tir amaeth, gan gynnwys y drudwy a’r ydfran, sydd bellach yn llai niferus na’r gorffennol. Mae’r ddwy rywogaeth hon yn dibynnu ar infertebratau a geir mewn porfeydd caeëdig  ar gyfer bwydo cywion. Mae’r niferoedd gostyngedig ohonynt o bosib yn adlewyrchu’r newidiadau yn y modd y rheolir glaswelltir.

Mae’r adroddiad yn cynnwys gwell newyddion i rai rhywogaethau. Yng Nghymru, cynyddodd niferoedd adar y to o 92% rhwng 1995 a 2018. Ar draws y DU, adar y to yw’r trydydd aderyn magu mwyaf cyffredin o hyd, ond mae miliynau o barau wedi diflannu ers diwedd yr 1960au. Mae’r adroddiad hefyd yn sôn bod poblogaeth y barcud coch wedi dyblu a mwy yn ystod y 10 mlynedd diwethaf, gan olygu bod y niferoedd ohonynt yn parhau i gynyddu’n llwyddiannus o’r ychydig o barau ohonynt a oedd yn yr 1930au.

Dywedodd Katharine Bowgen, Ecolegydd Ymchwil BTO Cymru:

“Gyda pharhad yn nirywiad y gylfinir, mae prosiectau ymchwil diweddar yng Nghymru yn taflu goleuni ychwanegol ar ymddygiadau’r bridwyr cuddiedig hyn drwy olrhain gwaith maes a rhagfynegi tueddiadau eu poblogaeth drwy ganlyniadau arolygon ehangach. Mae cyfuno’r dulliau hyn wirioneddol yn ein cynorthwyo i ddeall sut maen nhw’n rhyngweithio â’r dirwedd. Byddwn yn defnyddio’r canfyddiadau o fewn mesurau cadwraeth ehangach ar gyfer y rhywogaeth. Yn ogystal, diolch i’r holl wirfoddolwyr yng Nghymru a gyfrannodd at yr adroddiad hwn yn gyffredinol.”

DIWEDD

Nodiadau’r golygydd:

  1. Partneriaeth SUKB: Mae SUKB 2020 yn cael ei gynhyrchu gan dri NGO: y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar (RSPB), yr Ymddiriedolaeth Adaryddiaeth Brydeinig (BTO) ac Ymddiriedolaeth Adar Dŵr a Thiroedd Gwlybion (WWT), ar y cyd gyda chyrff cadwraeth natur statudol y DU: Adran Amaethyddiaeth, yr Amgylchedd a Materion Gwledig Gogledd Iwerddon (DAERA), y Cydbwyllgor Cadwraeth Natur (JNCC), Natural England (NE), Cyfoeth Naturiol Cymru (ANC) and NatureScot.
    Er 1999 mae adroddiadau State of UK’s Birds wedi darparu trosolwg blynyddol o statws rhywogaethau adar bridio a’r rhai nad ydynt yn bridio yn y DU a’i Thiriogaethau Tramor. Mae’r adroddiad yn cydosod data o arolygon blynyddol, cyfnodol ac unigol ac astudiaethau monitro adar, megis yr  Arolwg Adar Bridio (BBS), Arolwg Adar Corstir (WeBS) a’r Rhaglen Monitro Gwyddau ac Elyrch (GSMP).
  2. Er mwyn darllen adroddiad yr SUKB cliciwch yma.

Last Updated: Thursday 17 December 2020

Tagged with: Country: Wales Topic: Birds Topic: Wales Topic: Wales