Mae golygfeydd a synau cytrefi adar môr Cymru yn rhan o'r hyn sy'n gwneud ein harfordir mor arbennig. Ond heb weithrediad ar frys i adfer iechyd ein moroedd, mae dyfodol llawer o'r rhywogaethau eiconig hyn yn ansicr.
5 min read
Bob gwanwyn, mae arfordir Cymru yn ferw o fywyd unwaith eto.
O Balod yn ymgynnull ar ynysoedd alltraeth i Wylogod yn gwasgu'n dynn ar glogwyni serth, mae ein moroedd yn gartref i un o olygfeydd bywyd gwyllt mwyaf trawiadol y DU. Ledled Cymru, mae miliynau o adar y môr yn dychwelyd i fridio, gan drawsnewid ein harfordir yn ferw o fywyd prysur, llawn sŵn a symudiad.
Ond ni ellir cymryd y golygfeydd rhyfeddol hyn yn ganiataol erbyn hyn.
Mae poblogaethau llawer o adar y môr yn dirywio ar gyfradd frawychus. Mae rhywogaethau fel Huganod, Adar Drycin y Graig, Gwylanod Coesddu a sawl rhywogaeth o fôr-wenoliaid yn wynebu heriau cynyddol ar y môr ac ar y tir. Mae newid yn yr hinsawdd yn cynhesu ein moroedd ac yn effeithio ar argaeledd bwyd y mae adar y môr yn dibynnu arnynt i fwydo eu cywion. Mae ffliw adar wedi effeithio'n ddifrifol ar rai cytrefi yn ystod y blynyddoedd diwethaf, tra bo llygredd, ymyriad a heriau eraill yn parhau i gael effaith.
Mae Cymru yn gartref i rai o gytrefi adar y môr pwysicaf y DU. Mae safleoedd o bwysigrwydd rhyngwladol fel Ynys Gwales a'r Moelrhoniaid yn eistedd ochr yn ochr â chadarnleoedd cenedlaethol pwysig fel Ynys Dewi, Sgomer a Sgokholm, sydd gyda'i gilydd yn cynnal cannoedd o filoedd o adar y môr sy'n bridio bob blwyddyn. Mae'r lleoedd arbennig hyn yn denu pobol o bob cwr o'r DU a thu hwnt, gan gyfrannu'n bwysig at economïau lleol a thwristiaeth.
Yn galonogol, mae adferiad yn bosibl.
Mae prosiectau cadwraeth ledled Cymru eisoes yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol. Mae dilead llygod mawr a mesurau bioddiogelwch cadarn ar Ynys Dewi wedi helpu poblogaeth Aderyn Drycin Manaw i gynyddu'n sylweddol o 500 o barau yn 1998 i 6,200 yn 2022,ac mae Pedrynnod Drycin wedi dychwelyd i fridio yno. Mewn mannau eraill, mae gwaith adfer cynefinoedd, monitro, gwarchod a gweithredu ymarferol yn helpu poblogaethau bregus i wrthsefyll yr heriau cynyddol sy'n eu hwynebu.
Ond mae maint yr her yn golygu na allwn wneud hyn ar ein pen ein hunain.
Ar Ddiwrnod Adar y Môr y Byd eleni, rydym yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflawni ei hymrwymiad i weithredu Strategaeth Gwarchod Adar Môr Cymru drwy:
Mae diogelu adar môr yn golygu diogelu'r moroedd iach y maent yn dibynnu arnynt. Mae'n golygu adfer ecosystemau morol, mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd a sicrhau dyfodol hirdymor bywyd gwyllt arfordirol eithriadol Cymru.
Heb weithredu ar frys, gallai cenedlaethau'r dyfodol golli'r profiad bythgofiadwy o sefyll ar glogwyn yng Nghymru wedi'u hamgylchynu gan olygfeydd a synau cytrefi adar môr ffyniannus.
Gall pawb hefyd gefnogi Apêl Adar Môr yr RSPB, gan helpu i ariannu gwaith hanfodol i ddiogelu rhywogaethau bregus a'r mannau y maent yn eu galw'n gartref.
